Transkripsiyon ve Altyazı Sözlüğü

Kayıtları yazıya dökerken veya altyazılarla çalışırken karşınıza çıkan terimlerin kısa ve pratik tanımları; örnekleriyle ve uygulamada ne anlama geldikleriyle.

SRT dosyası: SRT dosyası (SubRip Subtitle, .srt) düz metin biçiminde bir altyazı dosyasıdır. Her altyazı numaralı bir bloktur: bir başlangıç ve bitiş zamanı ile bir ya da iki satır metin içerir. Oynatıcılar ve platformlar metni bu zamanlarda videonun üzerinde gösterir; izleyici de altyazıyı açıp kapatabilir.
VTT dosyası: VTT dosyası (WebVTT, .vtt) web videolarında kullanılan altyazı formatıdır. SRT gibi düz metin bir dosyadır, ancak ilk satırı WEBVTT'dir, milisaniyeleri noktadan sonra yazar ve tarayıcıların anladığı stilleri, ekrandaki konumları ve konuşan kişiyi gösteren konuşmacı etiketlerini de taşıyabilir.
Açık altyazı (gömülü altyazı): Açık altyazı, görüntünün bir parçası olarak videonun kendisine gömülen altyazıdır. Her zaman görünür, her oynatıcıda ve platformda aynı görünür ve kapatılamaz. İzleyicinin açıp kapatabildiği ayrı bir iz olarak gelen kapalı altyazıdan farkı budur. Bu yüzden gömülü veya sabit altyazı olarak da anılır.
SDH altyazı: SDH, Subtitles for the Deaf and Hard of Hearing, yani sağır ve işitme güçlüğü çekenler için altyazı demektir. SDH altyazılar diyaloğun yanında ekran dışındaki konuşmacıları adlandırır ve önemli sesleri ([kapı çarpıyor], [telefon titriyor], [gerilimli müzik]) açıklar; böylece video sessiz de anlaşılır. Yayın servisleri bunları örneğin English [SDH] olarak etiketler.
Konuşmacı ayrıştırma (diarization): Konuşmacı ayrıştırma (speaker diarization), konuşma tanımada kimin ne zaman konuştuğunu belirleyen adımdır. Kaydı seslere göre bölümlere ayırır ve bunları Konuşmacı 1, Konuşmacı 2 diye etiketler; böylece bir röportaj veya toplantı transkripti tek bir metin bloğu yerine her kişinin konuşma sırasını gösterir.
Birebir transkripsiyon (verbatim): Birebir (verbatim) transkripsiyon, konuşmayı tam olarak söylendiği gibi yazıya döker: her “ıı” ve “eee”, tekrarlanan kelimeler, yarım kalan başlangıçlar, kekelemeler ve çoğu zaman [güler] gibi sözsüz sesler. Karşıtı olan temiz verbatim ise konuşmacının sözlerini ve anlamını korur, ama dolgu sözcüklerini ve takılmaları çıkararak metnin akıcı okunmasını sağlar.
Zaman kodu (timecode): Zaman kodu (timecode), videonun her karesine verilen ve saat:dakika:saniye:kare şeklinde yazılan bir etikettir; 01:02:03:12, üçüncü saniyenin 12. karesidir. Kurgucular bir projenin her kopyasında aynı anı bulmak için onu kullanır. Altyazı dosyaları ise zamanı genellikle milisaniyeyle sayar; karışıklık da burada başlar.
Zorunlu altyazı (forced): Zorunlu altyazılar (forced subtitles), izleyici altyazıyı kapatmış olsa bile ekranda görünen altyazılardır. Yalnızca filmin dilini bilen bir izleyicinin yine de kaçıracağı şeyleri kapsar: başka bir dildeki diyaloglar, tabelalar, mektuplar ve ekrandaki yazılar. Yayın servisleri bunlara forced narrative altyazı adını verir.
Deşifre kuralları: Deşifre kuralları, konuşmayı metne dönüştürmek için üzerinde uzlaşılmış kurallardır: konuşmacıların, duraklamaların, üst üste binen konuşmaların, vurgunun, gülmenin ve anlaşılamayan sözlerin nasıl işaretleneceğini belirler. Bir çalışma veya proje tek bir kural setini seçer ve onu her transkripte uygular; böylece farklı kişilerin hazırladığı transkriptler karşılaştırılabilir.
Dublaj metni: Dublaj metni, bir film ya da videonun çevrilmiş diyaloğudur; her replik, orijinal repliğin ekranda sürdüğü zaman içinde söylenebilecek şekilde yeniden yazılır. Her repliği, onu söyleyen karakter ve giriş-çıkış zaman kodlarıyla birlikte listeler. Seslendirme sanatçılarının ya da bir yapay zekâ sesinin stüdyoda okuduğu, bu uyarlanmış metindir.
Dublaj: Dublaj ne demek sorusunun kısa yanıtı: bir film, dizi ya da videodaki konuşmanın yeni kaydedilmiş bir konuşmayla, çoğunlukla başka bir dile yapılmış çeviriyle değiştirilmesidir; böylece izleyiciler altyazı okumak yerine hikâyeyi kendi dillerinde duyar. Yeni replikler görüntüye göre zamanlanır, orijinalin müziği ve ses efektleri korunur.
Voice over çeviri: Voice over nedir: voice over çeviri, konuşulan bir çeviriyi orijinal sesin üzerine yerleştirir; orijinal ise daha düşük seviyede altta duyulmaya devam eder. Dublajdan farklı olarak orijinal sesleri değiştirmeye ya da dudak hareketlerine uymaya çalışmaz: izleyiciler başka birinin çeviri yaptığını duyar.
Ses klonlama: Ses klonlama, belirli bir gerçek kişiye benzeyen sentetik bir sesi o kişinin konuşma kayıtlarından oluşturmaktır. Klon daha sonra kişinin hiç kaydetmediği yeni cümleleri, başka dillerde de söyleyebilir; dublaj araçları bir çeviride konuşmacının kendi sesini bu şekilde korur.