Woordenlijst transcriptie en ondertiteling

Korte, praktische uitleg van de begrippen die je tegenkomt als je opnames transcribeert of met ondertitels werkt — met voorbeelden en wat elk begrip in de praktijk betekent.

SRT-bestand: Een SRT-bestand (SubRip Subtitle, .srt) is een ondertitelbestand in platte tekst. Elke ondertitel is een genummerd blok met een begin- en eindtijd en één of twee regels tekst. Spelers en platforms tonen de tekst op die momenten over de video, en kijkers kunnen de ondertitels aan- of uitzetten.
VTT-bestand: Een VTT-bestand (WebVTT, .vtt) is het formaat voor ondertitels en captions bij webvideo. Het is platte tekst, net als SRT, maar begint met de regel WEBVTT, zet milliseconden na een punt en kan opmaak, posities en sprekerstags bevatten die browsers begrijpen.
Open ondertiteling: Open ondertiteling (open captions) is ondertiteling die in de video zelf is ingebrand, als deel van het beeld. Ze is altijd zichtbaar, ziet er op elke speler en elk platform hetzelfde uit en kan niet worden uitgezet — anders dan closed captions, die als apart spoor meekomen dat de kijker aan of uit kan zetten.
SDH-ondertitels: SDH staat voor Subtitles for the Deaf and Hard of Hearing: ondertitels voor doven en slechthorenden. Naast de dialoog noemen SDH-ondertitels sprekers die niet in beeld zijn en beschrijven ze geluiden die ertoe doen — [deur slaat dicht], [telefoon zoemt], [spannende muziek] — zodat de video ook zonder geluid te volgen is. Streamingdiensten geven ze een label, bijvoorbeeld Engels [SDH].
Sprekerdiarisatie: Sprekerdiarisatie (speaker diarization) is de stap in spraakherkenning die bepaalt wie wanneer sprak. Ze deelt een opname op in segmenten per stem en labelt die als Spreker 1, Spreker 2 enzovoort, zodat het transcript van een interview of vergadering de beurten van elke persoon laat zien in plaats van één blok tekst.
Letterlijke transcriptie: Letterlijke transcriptie (verbatim) legt spraak precies vast zoals die is uitgesproken: elke ehm en uh, herhaalde woorden, valse starts, haperingen en vaak ook non-verbale geluiden als [lacht]. De tegenhanger, opgeschoond letterlijk (clean verbatim), behoudt de woorden en betekenis van de spreker maar haalt stopwoorden en haperingen weg, zodat de tekst vlot leest.
Tijdcode: Tijdcode (timecode) is een label voor elk frame van een video, geschreven als uren:minuten:seconden:frames — 01:02:03:12 is frame 12 van de derde seconde. Editors gebruiken het om hetzelfde moment terug te vinden in elke kopie van een project. Ondertitelbestanden tellen de tijd meestal in milliseconden, en daar begint de verwarring.
Geforceerde ondertitels: Geforceerde ondertitels (forced subtitles) verschijnen ook als de kijker ondertitels heeft uitgezet. Ze dekken alleen wat een kijker die de taal van de film spreekt anders zou missen: dialoog in een andere taal, borden, brieven en tekst in beeld. Streamingdiensten noemen ze forced narrative-ondertitels.
Transcriptieregels: Transcriptieregels zijn de afgesproken regels om spraak om te zetten in tekst: hoe je sprekers, pauzes, door elkaar praten, nadruk, gelach en onverstaanbare woorden aangeeft. Een onderzoek of project kiest één set transcriptie conventies en past die toe op elk transcript, zodat transcripten van verschillende mensen vergelijkbaar zijn.
Dubbingscript: Een dubbingscript is de vertaalde dialoog van een film of video, zo herschreven dat elke zin kan worden uitgesproken in de tijd die de originele zin op het scherm duurt. Het bevat elke zin met het personage dat hem zegt en de in- en uittijdcodes. De aangepaste tekst is wat stemacteurs, of een AI-stem, in de studio voorlezen.
Nasynchronisatie: Nasynchronisatie, in het Engels dubbing, is het vervangen van de spraak in een film, serie of video door nieuw opgenomen spraak, meestal een vertaling in een andere taal, zodat kijkers het verhaal in hun eigen taal horen in plaats van ondertitels te lezen. De nieuwe zinnen worden op het beeld getimed, en de muziek en geluidseffecten van het origineel blijven behouden.
Voice-over vertaling: Een voice-over vertaling legt een gesproken vertaling over de originele audio, die op een lager volume hoorbaar blijft. Anders dan bij nasynchronisatie probeert ze de originele stemmen niet te vervangen of lipbewegingen te volgen: kijkers horen dat iemand anders vertaalt.
Voice cloning: Voice cloning, of stem klonen, is het maken van een synthetische stem die klinkt als een specifiek echt persoon, op basis van opnames van zijn of haar spraak. De kloon kan daarna nieuwe zinnen zeggen die de persoon nooit heeft opgenomen, ook in andere talen, en zo houden nasynchronisatietools de eigen stem van een spreker in een vertaling.